Blog Ghana 2022

De heenreis

Zondag 9 januari ben ik samen met Niels Jansen, tropenarts in opleiding vertrokken naar Ghana. Niels gaat voor 7 maanden naar Ghana. De eerste twee weken naar het St John of God Hospital in Duayaw Nkwanta  in het kader van zijn promotie onderzoek. De resterende maanden gaat hij stage lopen in het ziekenhuis van Berekum in het kader van zijn opleiding tot tropenarts. Ik ga twee weken naar Ghana om deels les te geven aan de studenten van de opleiding tot Trauma and Orthopedic Technicians (TOT) op de opleidingsschool en zal deels meewerken in het St. John of God Hospital . 

Er zijn ontzettend veel traumatologie patiënten in Ghana. Gegevens van de National Road Traffic Commission geven aan dat in Ghana  tussen 1991-2014, 329.535 mensen alleen al t.g.v. ongelukken op de weg zijn overleden of gewond. In Ghana werken ongeveer 60 orthopeden of traumachirurgen die deze patiënten kunnen behandelen. Dit geeft een ratio van 0,2/100.000 inwoners, vergeleken met de gegevens van de WHO, die 20/100.000 aanbevelen.

 Het uitbreiden van het aantal orthopedisch chirurgen gaat slechts langzaam. Om het “practitioner gap” te overbruggen, gaat men aan het St.John of God College in Duayaw Nkwanta mensen opleiden tot  Trauma and Orthopedic Technician. Een drie-jarige opleiding die deels is opgebouwd met modules van de fysiotherapieopleiding, maar waarin studenten ook  leren om gipsverbanden aan te leggen, fracturen conservatief te behandelen en leren orthesen en prothesen te maken. Het eerste cohort, bestaande uit 20 studenten, zal dit jaar afstuderen.

Twee grote koffers volgepakt met gereedschap, instrumentarium , verbandmateriaal , onderbeenprothesen, snoep, ballonnen en knuffels voor de kinderen gaan mee op reis.

Op vertoon van een negatieve PCR test konden we in Amsterdam instappen. Na een goede vlucht van zo’n 6 uur zijn we om 20.00 uur in Accra geland.

In Nederland hadden we reeds betaald voor een nieuwe covid test die op de luchthaven van Accra afgenomen zou gaan worden. Het duurt dan wel een tijdje voordat alle passagiers van een Boeiing 777/300 getest zijn en hiervan de uitslag  krijgen.

Covid in Accra bestaat tot aan de uitgang van de luchthaven. En op de avond dat wij in Accra zijn gearriveerd leek Covid nog een deur eerder al niet meer te bestaan. Na zo’n 3 uur wachten begon een van de Ghanese reizigers met veel verbaal vertoon aan te geven dat hij het wachten nu wel moe was. De mensen in zijn omgeving gingen mee in dit verbaal geweld en de sfeer werd al snel wat grimmiger. Plotseling ging aan de rechterkant een van de buitendeuren open en kwam er beweging in de wachtende mensenmassa. Drie minuten later zaten we zonder testuitslag in de taxi die ons naar het hotel bracht…

Na een korte nacht zijn we de dag erna met een VIP bus van Accra naar Duayaw Nkwanta gereisd.

In deze comfortabele bussen is de 7 uur durende reis voorspoedig verlopen. Jammer dat de zeer comfortabele stoelen met grote plastic zakken zijn bekleed, hetgeen ons toch wel een natte rug heeft bezorgd. Maar, waar heb je het dan over als de bus je tenslotte omgerekend voor nog geen  €13,- enkele reis, voor de deur van het SJG Hospital aflevert.

Op de compound worden we ondergebracht in het Maastricht House. 

Dinsdag onze eerste werkdag, wordt gestart met de grote visite 

De afdelingen liggen weer vol met ernstige traumatologie: acetabulumfractuur in tractie, open  onderbeenbreuken waarvan sommige in tractie behandeld worden, andere met gips of met externe fixateur. Een patiënt met een ingegipst been na knieluxatie.  Dat hij bij aanspanning van zijn spieren niet in staat is zijn voet te heffen, duidt op zenuwbeschadiging. Door het ontbreken van betere mogelijkheden tot beeldvorming wil men hier niet al te hard nadenken over andere mogelijke schade binnen en rondom zijn kniegewricht. Er ligt ook een dame van middelbare leeftijd die  vanwege varus gonartrose een gewrichtssparende behandeling aan haar knie had ondergaan. Om de pijn te verlichten en de functie te verbeteren is bij haar een Hoge Fibula Osteotomie (HFO) uitgevoerd.

Elke keer als we hier zijn wordt ik  op de kinderzaal wel geraakt door een kind dat hier behandeld wordt. Nu ligt hier Georgina van 11 jaar die helaas veel te laat gekomen is met een bacteriële ontsteking  van haar heup. Zij ligt  in tractie om er vooralsnog maar voor te zorgen dat de als de heup als gevolg van de ontsteking verstijft, dit in de meest gunstige positie gaat plaatsvinden .

In de loop van de ochtend hebben we het brace klompvoetspreekuur gedaan. Twee kinderen met een forse terugval van de klompvoeten zijn weer in behandeling genomen voor een gipsredressie behandeling.

Het was direct een feest van herkenning met veel personeel. Niels, die hier 4 jaar geleden is geweest,  vertelde dat hij door de mannen van de ‘recordroom en biostatistics’ nog werd herkend. Tussen neus en lippen door liet iemand vallen dat hij wel wat was aangekomen sinds het vorige bezoek. Dit zorgde ervoor dat het oude voetbalteam van Niels weer bij elkaar gezocht moest worden voor wat beweging. Dit bleek wat lastig (volgens Niels waren de meesten ook wel iets aangekomen). Maar hij kon mee trainen met het voetbal team van het dorp, deze speelt 2e divisie (2 niveaus onder de Ghanese premier league).

Enkele weken geleden heb ik vanuit Nederland nog contact opgenomen met  Fred Inkum, hoofd van de school voor Fysiotherapie en de opleiding tot Trauma and Orthopedic Technicians. Toen met hem  afgesproken dat hij mij nog zou informeren over de lesroosters van de drie groepen leerlingen die op dit moment in opleiding zijn. Omdat ik nog geen bericht ontvangen heb, ben ik Fred maar eens gaan opzoeken.

Woensdagmorgen is het grote klompvoetenspreekuur. Als ik bij de poli aankom zijn moeders al druk bezig met het afhalen van de gipsjes en de kinderen in bad te doen. Sinds kort worden kleine kindjes met gips en al in een badje gezet. De moeders knijpen het gips wat fijn en als vervolgens het gips goed doordenkt is met water, wikkelen ze het gipsverband weer van de beentjes. Het levert niet alleen wat tijdwinst op.  Voor  de moeders en kinderen is de behandeling zonder gipszaag een stuk minder traumatisch, maar het badje lijkt voor hen ook wel het hoogtepunt van de week te zijn.

Het spreekuur begint om 08.00 uur en loopt vaak uit tot na de lunchpauze diep in de middag.

In Nederland zien we vooral pasgeborenen die voor hun eerste behandeling  komen, hier in Ghana ligt de gemiddelde leeftijd hoger. De meesten zijn tussen 1 en 2 jaar oud, maar we zien ook meerdere oudere kinderen met een terugval van hun behandelde klompvoet of met een nog nooit behandelde klompvoet.

De behandeling van de klompvoeten wordt gedaan door meerdere fysiotherapeuten die de techniek goed beheersen. Het noteren van welke interventie wordt gedaan, om aan de hand daarvan bij het volgende consult te kunnen evalueren en bepalen hoe de vervolgstap eruit zal zien, is nog een punt van aandacht.

Tussendoor zien we ook patiënten op de SEH. Een jongeman met een gesloten onderbeenbreuk hebben we met afhangend been gereponeerd en ingegipst.

Donderdagochtend had Niels een afspraak gepland met dr. Moh (orthopeed alhier) en dr. Addison (van de universiteit van Kumasi) om te praten over eventuele samenwerking binnen onderzoek. Daar kwam toch een statige, grote, netjes geklede dokter helemaal vanuit Kumasi heen en weer gereden (2,5 uur enkele reis) om 20 minuten over eventueel onderzoek te praten. Zoals hij zelf mooi zei; ‘elkaar zien voor een eventuele samenwerking is een hele belangrijke basis.’. Dit is iets wat wij in Nederland misschien nog wel eens uit het oog dreigen te verliezen door drukke schema’s en (deels door covid gedwongen) zoom/teams meetings.

Voor mij was de donderdagmorgen de eerste dag  dat ik naar school ben  geweest. De school ligt  op  zo’n 3 km van het ziekenhuis langs de grote weg naar Kumasi. De eerste groep leerlingen is inmiddels bezig aan hun laatste jaar. Met het hoofd van de school geregeld om voor deze groep twee ochtenden achter elkaar, de resterende theorie en praktijklessen te geven.

Moesten we twee jaar geleden nog met chinees gips en verband werken, deze keer hebben we de beschikking over  een grote lading “goede kwaliteit” gipsverband uit Duitsland.

We zijn begonnen met herhaling van wat theorie en daarna overgegaan op het praktijkonderwijs.

Als ik dan zie hoe handig de meesten zijn in het aanleggen van gipsverbanden en de inzichten die ze hebben in de fractuurbehandeling, denk ik dat zij in de toekomst best een verschil kunnen maken binnen de behandeling van traumapatiënten. Zeker in een land met 30 miljoen inwoners en slechts een zestigtal orthopedisch chirurgen/traumatologen.

Net zo snel als ik ’s morgens naar school werd gebracht, werd ik na een kort telefoontje weer met de Toyota jeep opgehaald.

’s Middags nog in het ziekenhuis gewerkt. Aan het eind van de middag nog een 16-jarige jongen gezien die met voetbal een vrij lage scheenbeenbreuk met forse hoekstand had opgelopen, met de vraag hem met gipsverband te behandelen. Omdat zijn kuitbeen nog intact was hebben we de jongen teruggestuurd naar de SEH met het verzoek om de casus opnieuw te beoordelen of het niet beter zou zijn om deze breuk te opereren.

Niels is deze week veel bezig geweest met data verzamelen voor onderzoek naar Blount disease (ernstige O-benen bij kinderen). Vanuit Maastricht zijn in samenwerking met SJG hospital al meerdere onderzoeken naar Blount gedaan. In Nederland komt dit ziektebeeld bijna niet voor maar in het SJG hospital ziet dr. Moh relatief veel kinderen met Blount. Het verzamelen van data is hier soms wat uitdagender doordat alles nog in geschreven statussen gaat. Hierdoor moeten eerst de juiste patiëntennummers verzameld worden en dan moet het juiste schriftje gevonden worden (deze kan op meerdere plekken liggen). Wel zie je dat ook op dit gebied het ziekenhuis mooie ontwikkelingen doormaakt want gefaseerd wordt er een elektronisch patiëntendossier uitgerold. Voor nu maakte het de dataverzameling wat uitdagender, omdat er nu 2 soorten patiëntennummers en dossiers zijn: voor patiënten van voor 2015 en na 2015 en nog een deels elektronisch dossier. Maar met hulp van de medewerkers van de biostatistics en de record room is het allemaal gelukt.

 Vrijdagmorgen toen ik weer naar school wilde vertrekken was het nog stil bij de administratie. De Toyota leek klaar te staan voor vertrek, maar er was verder niemand die me naar school kon brengen.

Telefoontjes werden niet beantwoord: “there was a bad network”, werd er later gezegd……

Op de grote weg heb ik een Tuk Tuk aangehouden die mij vervolgens naar school heeft gebracht.

Bij aankomst op school zaten de studenten al te wachten in de klas.

Na deze praktijkochtend bleek hun enthousiasme zo groot, dat ze op hun vrije zaterdagochtend ook nog een extra praktijkbijeenkomst wilden hebben.

Deze derdejaars studenten zullen in september hun opleiding beëindigen. De meesten zullen dan het verplichte, ongeveer 1 jaar durende National Service plan doorlopen. In Ghana moet iedereen tussen 18 en 40 jaar die hun tertiaire opleiding (vervolgopleiding) afsluit, een verplicht werkgelegenheidsprogramma van de overheid doorlopen, hiervoor ontvangen ze omgerekend zo’n €80,- vergoeding per maand.

Na het afronden van dit programma krijgt iedereen een salarisnummer en kunnen ze gaan werken.

Zij zullen in eerste instantie te werk gesteld worden in ziekenhuizen waar een orthopedisch chirurg of een traumatoloog werkzaam is. Dit om hun onder supervisie in de praktijk verder te begeleiden maar ook om het resultaat van de opleiding te evalueren.

Vrijdagavond zijn Niels en ik naar een lokale kroeg gegaan om de Afrika Cup wedstrijd Ghana-Gabon te gaan kijken. Prachtige ambiance met veel heel emoties, zeker na de 1-0 voor Ghana. Maar na een verloren eerste wedstrijd en een gelijkspel nu, was er helaas geen plaats voor een afterparty.

Op zaterdagmiddag rook het ineens naar brand op de compound. Plotseling was er het geluid van brandend vuur te horen en niet veel later kwam een brandweerwagen het terrein opgereden.

Achter het huis aan de overkant van ons Maastricht House woedde een flinke brand. Deze brand bleek maar moeizaam te blussen. Plotseling begon het ook op een andere plek tussen een aantal huizen te branden. Met veel mankracht en emmers water hebben we deze kleinere brand kunnen blussen.

Toen het water in de brandweerauto verbruikt was en het vuur redelijk onder controle leek , is de brandweer vertrokken. Een half uur later stak het vuur weer de kop op en bedreigde al vrij snel een woonhuis. Door een tegenvuur te maken is er een soort van brandgang gecreëerd waardoor de huizen tegen het grote vuur beschermd werden. Het terrein achter de woonhuizen in de compound, is vervolgens redelijk gecontroleerd afgebrand.

In sommige gebieden in Afrika worden stukken grond reeds voordat het droogseizoen begint, in brand gestoken. Men probeert dan meer gecontroleerd stukken grond af te laten branden zodat als het brandgevaar in het droogseizoen toeneemt, deze gebieden minder risico lopen. Daarnaast hoeft men deze lappen grond ook niet meer te bewerken/maaien.

Na het werk gaan we met Stephen geregeld een biertje drinken in de stad, Big Mamma’s place  Suzzy’s Garden en de Silver house Bar zijn favoriet.

Tussen de bedrijven door bespreek ik als bestuurslid van de  de Stichting St. John Hospital Ghana www.orthopedieghana.nl  de lopende projecten met de medisch directeur Dr Moh en de Administrator  (Sr. Anasthasia) van het ziekenhuis.

Zondagmorgen vroeg, zijn Niels en ik om half zeven gaan rennen. De temperatuur is dan nog aangenaam en verder is het dan nog lekker rustig. Dit levert prachtige plaatjes op van  rode aarde bij een opkomende zon. Op deze zondag hebben we gepland om met de Toyota Hillux naar Tano Secret Grove en het in de buurt liggende Kristo Buase Benedictine Monastery te bezoeken.

De Tano Secret Grove bestaat uit een heel bijzonder uitziend cluster van zeer oude rotsformaties. Deze rotsen van zandsteen hebben een grote rol gespeeld in de 18-eeuwse oorlogen tussen Bonostam en de Ashantistam en hebben een grote spirituele betekenis voor de mensen uit de streek. Daarnaast vindt de Tanorivier hier zijn oorsprong.

Het Kristo Buase Benedictine klooster wat letterlijk “Christus in de rotsen” betekent, ligt in een spectaculair en prachtig rots landschap van dezelfde oude zandsteenformaties.

In dit gebied vind je prachtige bloeiende bomen en struiken en in de winkel van het klooster kan men allerlei producten kopen die men hier produceert: van wijn, zeep, essentiële oliën tot honing en jam.

Maandagmorgen staat de 16-jarige jongen met zijn geïsoleerde scheenbeenbreuk op het OK programma. Onder narcose zal eerst getest worden of de fractuur nog niet vast zit. Het verhaal dat sommige patiënten bij de anamnese vertellen hoeft niet altijd te kloppen. Vaak zijn ze al eerder bij een zogenaamde bonesetter in behandeling geweest en is de fractuur van een veel oudere datum. Gelukkig voor deze jongen zit de scheenbeenbreuk nog niet vast en kan het kuitbeen operatief gebroken worden. Vervolgens blijkt de breuk makkelijker te reponeren en met gips te behandelen.

Niels heeft maandag op de OK 2 ingrepen met dr. Moh mee gedaan, welke voor hem als tropenarts leerzaam waren.

Maandagmiddag weer naar de opleiding geweest en daar gestart met de groep tweedejaars leerlingen.

In de 2e week in SJG Hospital is Niels verder gegaan met data verzameling en heeft interviews afgenomen bij Blount patiënten. Verder is in samenwerking met dr. Moh de voorbereiding van een nieuw onderzoek gestart. Een ander ziektebeeld waar dr. Moh graag verder naar wilt kijken is ‘Windswept deformity’, een zeldzame aandoening met aan het ene been valgus en aan het andere been varus (een beetje alsof de wind erdoorheen heeft geblazen). Dit project gaat waarschijnlijk in april-mei van start en daarvoor werden deze week al het een en ander uitgezocht en besproken. Net als in Nederland moet je in Ghana ook goedkeuring hebben van de medisch-ethische toetsingscommissie (METC). Hiervoor zijn contacten gelegd met de METC van de universiteit van Kumasi.

In deze tweede week heb ik in totaal 3 ochtenden les gegeven aan deze groep tweedejaars studenten. s ’Middags werk ik dan weer mee in het ziekenhuis.

Het is opvallend dat er dagelijks meerdere nieuwe traumatologie patiënten behandeld moeten worden. De orthopedisch chirurg Dr. Moh komt nauwelijks toe aan het behandelen van orthopedische patiënten. Zo heb ik met Stephen, de fysiotherapeut/instrumentmaker van het centrum deze week meerdere patiënten met onderbeen breuken met afhangend been kunnen reponeren en ingipsen. Twee jongens die onafhankelijk van elkaar een motorongeval hebben gehad, hebben minder geluk gehad. Beiden hebben een onderbeenamputatie ondergaan.

Afgelopen week zijn bij Techiman, zo’n 100 km noordelijker, bij een busongeluk ter plaatse  7 mensen overleden en 15 personen zwaar gewond naar het ziekenhuis vervoerd.

Zware verkeersongelukken zijn hier aan de orde van de dag. De wegen met vaak lange rechte stukken zijn veelal slecht. Ze nodigen uit tot veel te hard  rijden. Daarnaast neemt het aantal auto’s fors toe en op dezelfde wegen beweegt zich ook veel langzaam verkeer voort.

Na twee weken zit mijn werk er alweer op. Ik ben blij dat ik weer een bijdrage heb mogen leveren aan een stukje kennisoverdracht aan de studenten op school en de collega’s in het St John of God Hospital.

Niels zal verder reizen naar Berekum waar hij zijn laatste stage van zijn opleiding tot tropenarts zal gaan lopen.

In Accra heb ik op de luchthaven mijn PCR test laten doen.

Accra de hoofdstad van Ghana met zo’n 2 miljoen inwoners ligt aan de Golf van Guinee. Dit weekend schijnt er als gevolg van de smog slechts een waterig zonnetje. Verplaatsen in Accra doe je het makkelijkst met de Totro (minibus), een taxi of een Uber. Taxi’s zijn niet zo duur en omdat het aanbod groter is als de vraag kun je makkelijk onderhandelen over de prijs.

Mijn favoriete plek in Accra is Jamestown. Jamestown is het oudste district van Accra en ligt direct aan de kust.

James town van oorsprong een vissersdorp, is een uitstekende locatie om het koloniale verleden met de slavenforten als het Jamesfort en Usherfort te verkennen. Daarnaast zijn de oude vissershaven het James town lighthouse en een van de vele boksscholen zeker het bezoeken waard. Ook is James town  de plek om Ghanese muziek, dans en kunst te beleven.  

Jammer om te zien dat het vissersdorp op het strand reeds voor het grootste gedeelte geruimd is.

Twee jaar geleden stond hier reeds op grote billboards aangekondigd, dat er een moderne jachthaven gebouwd zou gaan worden. Zoals op zoveel plekken in Afrika, maken Chinezen hier nu werk van.

Mijn PCR test is gelukkig negatief, dit kan ook niet anders. Want buiten de luchthaven, ziekenhuizen en scholen komt Covid hier niet voor….. Of toch wel: van de 7 Nederlandse studenten die ik in het hotel spreek zijn er 5 positief geweest tijdens hun verblijf.

Groet Wiel Wijnen!