Knie

Knie-artrose

Wat is Artrose?

Mensen met artrose hebben last van voortdurende of steeds terugkerende pijn en/of stijfheid in een of meer gewrichten door schade aan het kraakbeen in het gewricht.

knie artrose behandelingen mumc+In een gezond kniegewricht (linker plaatje) bekleedt zacht en glad kraakbeen de uiteindes van de botten, zodat ze soepel over elkaar kunnen glijden. Daarnaast werkt gezond kraakbeen als een soort schokdemper. Bij artrose (rechter plaatje) wordt het kraakbeen aangetast: Het wordt minder glad en verend, of het verdwijnt zelfs helemaal. Daarom kunnen bij artrose de botten niet meer soepel over elkaar bewegen en worden schokken minder goed opgevangen.  Bovendien treden in een artrotisch gewricht vaak ontstekingsreacties op, die nog meer schade aanrichten en pijn geven. Ook andere delen van het gewricht (bijvoorbeeld het gewrichtskapsel en de peesaanhechtingen) worden bij artrose aangetast.  Aan de randen van de artrotische knie kunnen puntige, benige aangroeisels (osteofyten) ontstaan, die de beweeglijkheid van het gewricht verder beperken. Ook de stand van het gewricht kan veranderen (zie afbeelding: de gewrichtsspleet in de rechterknie is niet meer symmetrisch en het onderbeen staat daardoor wat naar buiten).

Hoe verloopt artrose?

Artrose komt vaak voor en het aantal patiënten neemt toe met de leeftijd. Het is een chronische aandoening die meestal in de loop der jaren geleidelijk verergert. Soms is maar een gewricht aangedaan, soms zijn vele gewrichten pijnlijk en stijf. De aandoening verloopt bij iedereen weer anders en kan per gewricht verschillen. Het valt niet te voorspellen in welke mate iemand last van pijn, stijfheid en bewegingsbeperkingen zal krijgen.

Mensen met artrose kunnen de volgende verschijnselen hebben:

  • Pijn bij bewegen of belasten; bij ernstige artrose doet het gewricht ook in rust vaak pijn
  • Startpijn: dit is pijn als het gewricht na een periode van rust weer gebruikt wordt
  • Stijfheid van het gewricht; als het gewricht na een periode van rust weer wordt gebruikt, kan de stijfheid het duidelijkst zijn
  • Afwijkende stand van het gewricht

Is artrose  van de knie te voorkomen?

Het blijkt dat mensen veel zelf kunnen doen om knieproblemen te voorkomen of uit te stellen: een goed gewicht, gezond eten en verstandig bewegen blijken erg belangrijk, ook voor de knieën. In dit artikel uit Dagblad De Limburger vertelt orthopedisch chirurg Pieter Emans over de nieuwste inzichten.

Toch is het nog niet precies duidelijk wat de oorzaken van artrose zijn. Wel zijn er een aantal factoren die een rol spelen, zoals

  • zware belasting van het gewricht door overgewicht, zwaar lichamelijk werk of overmatig sporten
  • te weinig bewegen van het gewricht: hierdoor gaat de kwaliteit van het kraakbeen achteruit
  • beschadigingen van de meniscus of van de gewrichtsbanden of sommige botbreuken lijken triggers te zijn voor het ontstaan van artrose
  • erfelijke aanleg  
  • de vorm van een gewricht

Kleine letsels van het knie-kraakbeen

Kleine letsels van het kraakbeen kunnen op den duur leiden tot artrose van het hele gewricht. Voor deze kleine defecten in het kraakbeen zijn aparte behandelingen. Zie voor meer informatie de pagina 'Kraakbeendefecten in de knie'.

Hoe stellen we de diagnose?

De diagnose artrose wordt gesteld op basis van het verhaal van de patiënt (de anamnese) en het lichamelijk onderzoek, eventueel aangevuld met röntgenonderzoek. Soms is extra onderzoek zoals een MRI, botscan of injectie nodig om vast te stellen of artrose de oorzaak is van de pijn of dat een andere aandoening deze klachten veroorzaakt. In het Centrum voor Bewegen van het Maastricht UMC+ werken we nauw samen met een groot aantal andere specialisten, zodat patiënten zo eenvoudig mogelijk een diagnose en de best passende zorg krijgen.

Wat zijn de behandelmogelijkheden bij artrose?

Voor artrose zijn er behandelmogelijkheden zonder of met operatie.

Bij het kiezen van een behandeltraject kijken we steeds samen met u hoe we de klachten zoveel mogelijk kunnen verbeteren met zo weinig mogelijk risico's. Dat betekent dat we met u overleggen of het effect van een behandeling opweegt tegen de kans op complicaties door de behandeling. En dat we er op  letten dat u nu goed geholpen bent, maar dat u ook in de verre toekomst nog goed kunt bewegen. Hieronder leggen we de verschillende behandelopties uit. (Klik hier voor een kort overzicht van de meest voorkomende behandelingen)

Behandelingen zonder operatie

Als patiënten met artrose in een redelijk vroeg stadium komen bekijken we samen met u  hoe u verergering van de klachten zoveel mogelijk kunt voorkomen en welke behandelmogelijkheden er zijn. Voor patiënten met beginnende knie-artrose is er een speciale poli.  U krijgt  adviezen over verstandig bewegen, oefeningen om de spieren krachtig en soepel te houden (zodat het gewricht minder belast wordt en u minder pijn heeft)  of zo nodig advies over gewichtsverlies. Steeds kijken we samen naar uw persoonlijke situatie en naar de risicofactoren voor verergering van de klachten bij u. Ook gewrichtsbescherming, het gebruik van braces en het gebruik van goede pijnstillers worden besproken. U kunt worden doorverwezen naar de fysiotherapeut, diëtiste en/of ergotherapeut.

De pijn kan bestreden worden met gewone pijnstillers zoals paracetamol, met ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's in pillen of als gel) of door injecties in het gewricht met langwerkende corticosteroïden (sterke ontstekingsremmers) of hyaluronzuur.

Bij zeer oude of kwetsbare patiënten kunnen we ook bij ernstige artrose in overleg toch kiezen voor een behandeltraject zonder operatie. Bij het maken van de keuze bespreken we zorgvuldig de risico's van de operatie voor u en kijken naar wat u nog van een operatie zou mogen verwachten.

Behandelingen met operatie

Als de niet-operatieve behandelingen niet meer helpen en ook op de (röntgen)foto's duidelijke afwijkingen te zien zijn, kan operatieve behandeling in aanmerking komen. Er zijn gewricht-sparende en gewricht-vervangende operaties (protheses).Vele factoren bepalen welke operatie het beste is en welk moment in het ziekteproces het meest geschikt is. De beslissing wordt altijd in overleg met u genomen. Lees hier het artikel in De Limburger over de nadelen van  knie-protheses bij jonge mensen

Operatieve behandelingen waarbij het eigen gewricht gespaard blijft (gewricht-sparende operaties)

Er zijn verschillende redenen waarom we vooral bij jonge patiënten (jonger dan ongeveer 65) het vervangen van de eigen knie door een prothese (kunstgewricht van metaal en/of kunststof) zo lang mogelijk willen uitstellen:

  • Jongere patiënten kunnen door hun vaak actievere levensstijl eerder problemen ondervinden van de beperkingen die een knie-prothese geeft. Bij hen helpt de prothese vaak minder goed tegen de pijn/stijfheid dan de patiënt voor de operatie verwachtte.
  • Op jonge leeftijd zal een prothese meestal sneller slijten dan bij oudere patiënten doordat hij intensiever gebruikt wordt. Dat betekent dat hij sneller vervangen moeten worden dan op oudere leeftijd.
  • We kunnen een versleten prothese niet steeds weer vervangen. Op dit moment kan dat bij een knieprothese ongeveer twee keer.
  • Het vervangen van een prothese (revisie-operatie) is een complexe operatie. Het resultaat  van een tweede operatie is bijna altijd minder goed dan na een eerste operatie. Ook het gevaar van ernstige infecties en andere complicaties neemt toe bij vervangings-operaties, zeker bij diabetes-patiënten of mensen met overgewicht. In het uiterste geval kan bij een infectie die niet onder controle te krijgen is amputatie nodig zijn.
  • In de figuur hieronder ziet u nogmaals het belang van uitstel van plaatsing van een knieprothese op jonge leeftijd:

➢ Op de bovenste rij: grotere kans op problemen op lange termijn bij knieprothese op jonge leeftijd. M.n bij diabetespatiënten en patiënten met overgewicht is de kans op infectie duidelijk vergroot. Als de infectie niet onder controle te krijgen is, moet het gewricht worden vastgezet of zelfs geamputeerd. ➢ Op de onderste rij: betere lange-termijn resultaat bij gewricht-sparende behandeling.Om al deze redenen kijken we in het MUMC+ bij patienten bij wie niet-operatieve behandelingen niet meer helpen eerst naar de mogelijkheden van gewricht-sparende operaties, zoals:

  • Het corrigeren van standsafwijkingen van het been (zoals X- of O-benen). Als de artrose maar aan een kant van het kniegewricht voorkomt, kan correctie van een afwijkende stand de pijn flink verminderen. Plaatsing van een knieprothese is dan niet meer nodig of kan vele jaren worden uitgesteld. 
  • In sommige gevallen is het herstellen van een meniscusletsel zinvol
  • Gewricht-distractie. Bij gewrichts-distractie wordt  de botten van de knie gedurende zes weken een klein beetje uit elkaar getrokken. Hierdoor krijgt  het kraakbeen in het gewricht rust en kan zich nieuw weefsel vormen op de gewrichtsoppervlakken. Bij veel patienten verbeteren de klachten hierdoor flink, zodat een prothese (nog) niet nodig is. (Zeven van de tien patiënten (70%) hebben in de vijf jaar na deze behandeling geen prothese nodig).

Operaties waarbij het gewricht wordt vervangen door een prothese

Als bovenstaande mogelijkheden niet (meer) helpen of niet toepasbaar zijn, kunnen we in overleg met u besluiten uw knie te vervangen door een prothese (kunstknie). Na deze operatie hebben de meeste patiënten veel minder (of geen) pijn en kunnen veel beter lopen. Meestal kunt u de knie tot minimaal tot negentig graden buigen en fietsen is meestal  mogelijk. De nieuwe knie is wel kwetsbaarder dan een eigen knie. Daarom adviseren we om de knie niet te zwaar te belasten bij werk of sport want dat vergroot de kans op beschadiging. Bij de meeste patienten gaat een nieuwe knie minimaal 10-15 jaar mee. 

Wetenschappelijk onderzoek

In het MaastrichtUMC+ doen we veel onderzoek om de behandeling van artrose te verbeteren. We kijken daarbij naar nieuwe operatietechnieken, maar ook naar betere pijnstilling in het gewricht zelf, naar methodes om het kraakbeen te herstellen en zelfs naar medicijnen die artrose kunnen afremmen of stoppen.

Voorlichtingsavonden

Enkele keren per jaar is er een voorlichtingsavond voor patienten en andere geinteresseerden over artrose. Klik hier voor de data en tijdstippen van de voorlichtingsavonden over artrose.